Routes
 

Op de fiets door Bramenland

Op de fiets door Bramenland

 
Fietsroute vanuit Veenwouden (38,3 km)

Oogsttijd: april - oktober
 
Ingrediënten: bramen, teunisbloem, wilgenroosje
 
Startpunt

Vertrek vanaf station Veenwouden.

Routebeschrijving

In slach om’e Mar / Rondom de Burgumermar

Fietsroute door het coulisselandschap van Noardburgum, Kûkherne, Twijzelerheide, Jistrum, Eastermar, Sumar, Burgum en Feanwâldsterwâl (42 km). Een bomenrijk landschap met een grote cultuurhistorische waarde waar in augustus en september de wilde bramen rijpen.

Met de rug naar het stationsgebouw rijden we links de Stasjonwei af, volgen de weg tot over de spoorlijn en nemen vervolgens de parallelweg langs de Súderwei tot aan het kruispunt met verkeerslichten. Voor de verkeerslichten slaan we linksaf de Zwette in.

De Zwette is de verhollandste vorm van de oude Friese naam Swette die grens betekent. De Zwette vormt hier de grens tussen de gemeenten Tytsjerksteradiel aan de rechterkant en Dantumadiel aan de linkerkant.

We fietsen voor de kerk langs en direct na de eerste boerderij slaan we links het weggetje De Zwette (26 t/m 28) in. Deze weg volgen en de eerste weg links nemen, de Heidstreek.

Het is meteen al duidelijk dat we ons met zo’n naam in een streek bevinden waar vroeger veel heide te vinden was. We zijn nu in het dorpsgebied van Noardburgum. Vroeger had dit gebied geen dorpsstatus en was het een hoogveen- en later heidegebied van het dorp Burgum, de Burgumer Heide of in de volksmond Burgerheide.

Aan het einde van de Heidstreek slaan we rechtsaf De Zwette weer op.

Daarna nemen we de eerste weg rechts , de Zevenhuisterweg en daarna de eerste weg links (ook Zevenhuisterweg) en aan het einde daarvan gaan we links de Westersingel in.

We zien hier geen naambordje maar een bordje Fietspad met ‘Route 67’. De beroemde ‘Route 66’ kan dan natuurlijk ook niet meer ver zijn. De Westersingel vormt met de meer naar het oosten liggende Oostersingel een restant van de lanenstructuur van het uitgebreide boscomplex dat hier vroeger lag.

Aan het einde van de Westersingel rechtsaf. Dit is de Kûkhernsterwei die we volgen tot over de brug

De brug verbindt hier beide oevers van het water dat in zijn geheel ‘Zwemmer’ wordt genoemd. Toch moeten we onze neiging om aan de lokroep van dit water gehoor te geven onderdrukken, want juist hier staat een bordje met ‘Verboden te zwemmen’. Een schrale troost is dat dit stukje van de Zwemmer ter plaatse Kûkhernsterfeart wordt genoemd en daarbij is zwemmen niet het eerste waar je aan denkt.

Na de brug nemen we de tweede afslag rechts en rijden over een fietsbruggetje. We fietsen nu op het Kûkhernsterpaed.

Dit fietspad loopt langs het water met de naam ‘De Swadde’. Net als Swette betekent ook dit woord grens. De Swadde vormt hier de grens tussen de gemeenten Dantumadiel en Achtkarspelen, maar zo’n 1,5 km verderop begrenst hij de gemeenten Kollumerland c.a. en Achtkarspelen. Opvallend is dat aan beide zijden van De Swadde een heel verschillende verkavelingsrichting voorkomt. De grens ligt helemaal in een voormalig hoogveen- en heidegebied en dit werd vanuit verschillende bewoningsassen ontgonnen. In het zuidoosten vanuit De Kooten en Twijzel met als ontginningsgebied het tegenwoordige Twijzelerheide en vanuit het noorden vanuit Kollumerzwaag en de oude boerenstreek Zwaagwesteinde met het tegenwoordige Zwagerbosch, het heidedorp De Westereen en het voormalige dorp Zandbulten dat nu deel uitmaakt van Kollumerzwaag.

Bij het einde van het fietspad houden we rechts aan en gaan na 35 meter meteen weer rechts de Hillebrandsreed in. Bij de tweede afslag links (Louw’s Poel) draaien we de Hillebrandsloane op.

We zijn hier in een deel van Twijzelerheide dat een eeuw geleden nog grote armoede kende. Een groot deel van de bevolking ‘woonde’ toen nog in weinig meer dan plaggenhutten. De sociale omstandigheden zijn sindsdien enorm verbeterd, maar de vrijgevochten aard van de bevolking is gelukkig gebleven. De verspreide bewoning geeft nog een beeld van de spontane vestiging op de voormalige heide. Hier en daar zien we een oud of een nieuw huurhuis van de bijzonder sociale Stichting Woningbouw Achtkarspelen [http://www.swa-buitenpost.nl/] die een grote rol in het verbetering van de leefomstandigheden van de inwoners van het dorp heeft gespeeld.

Aan het einde van de Hillebrandsloane komen we bij de Hiltsjemuoiswâlden en gaan we rechtsaf. Deze weg volgen we en bij de bocht naar links gaat de weg over in de Reapdraeijersreed die in oostelijke richting doorloopt tot aan het Wyldpaed West. Bij de driesprong slaan we rechtsaf en vervolgen onze tocht over het Wyldpaed West tot aan de Rykswei.

Het Wyldpaed vormde vroeger de grens van de oude bouwlanden van De Kooten en Twijzel met het heidegebied dat we zojuist hebben verlaten.

Bij de kruising van het Wyldpaed en de Rijksstraatweg is links een oversteekplaats voor deze drukke gevaarlijke kruising. Kijk goed uit op deze lastige plek!!!

We steken de rijksweg over en nemen de weg recht tegenover het Wyldpaed West, de Ieswei (een klinkerweg)

De Ieswei maakt na 300 meter een scherpe bocht naar links. Dit deel heet ‘It Breed’, letterlijk vertaald ‘het brede gedeelte’. Dit weggedeelte is een onderdeel van de oude postkoetsroute van Leeuwarden naar Groningen. Op ‘It Breed’ konden de koetsen elkaar passeren. Dat dit geen luxe was is te zien waar de Ieswei weer naar rechts buigt en de postkoetsroute zich rechtdoor als een smalle corridor tussen twee meidoornhagen verder naar het oosten perst.

We fietsen over de Ieswei richting het dorp Jistrum o.a langs minicamping ‘De Flintertún’.

In de zomer kunnen we in ‘De Flintertún’ van een ijsje of een andere verfrissing genieten. Het is ook geen slecht idee om hier eventueel de tenten op te slaan en de volgende dag de wandeling rond het dorp Jistrum te doen. Op de derde dag kunnen we in dat geval het tweede deel van de fietsroute voltooien. De wandelroute biedt ons een grote hoeveelheid informatie over deze prachtige omgeving. De route leidt ons hier over een van de Essen van het Esdorp Jistrum.

Aan het einde van de Ieswei gaan we links en na 200 meter rechtsaf de Heidewei in, een prachtig zandpad. Aan het einde van de Heidewei gaan we rechts af. Dit is de Meren die we volgen tot in het dorp Jistrum, waar we linksaf de Tillewei in slaan.

De Tillewei heet in de volksmond ‘It Heechlân’ en is verbonden met de gelijknamige buurtschap. Ook dit is een Es-complex dat rond het jaar 1230 werd ontgonnen om de pastoor en de nieuw gebouwde stenen kerk van inkomsten te voorzien. Bed and Breakfast ‘De Coulisse’ op Tillewei 21 biedt ons een schitterende mogelijkheid om te overnachten en de route in twee dagen af te leggen. Een extra attractie is hier Jacob’s tuin, een prairietuin die in alle seizoenen bijzondere beelden, structuren en bijbehorend rijk insectenleven biedt.

Aan het einde van de Tillewei steken we de de weg over en gaan rechts het fietspad langs de Jisteboerwei op.

Hier is duidelijk te zien dat deze buurtschap een hogere ligging heeft ten opzichte van de omgeving. De naam ‘It Heechlân’ is dan ook welverdiend. Voorbij de Miedwei, een zandweg, zien we aan de rechterkant een nieuw natuurgebiedje met een Oeverzwaluwwand. De Oeverzwaluw heet in het Fries ‘Ierdswel’ en broedt in zelf gegraven steile oevers of kliffen. Het is de kleinste Europese zwaluw en hij heeft deze wand, die eigenlijk een kunstmatige oever vormt, in grote aantallen gekoloniseerd.

Aan het einde van de Jisteboerwei gaan we linksaf, de Joost Wiersmawei in die we volgen tot aan de brug over het ‘Knillesdjip” bij Skûlenboarch.

Joost Wiersma was een zogenaamde ‘wonderdokter’ die in Jistrum woonde en wijd en zijd bekendheid genoot. Behalve deze weg is ook het plaatselijke Fanfareorkest naar hem genoemd. ‘Joost Wiersma’ speelt in de wereldtop mee en eindigt dikwijls in de hoogste regionen op het Wereld Muziek Concours in Kerkrade.

Over de brug gaan we rechtdoor over de Skûlenboargerwei.

We fietsen voorbij de Joerelaan en werpen even een blik op de eerste boerderij aan de rechterkant. Deze schitterende boerderij bezit een buitengewoon luxe, maar streekeigen uilenbord (ûleboerd in het Fries). Dit is het bouwkundige element dat de verschillende dakdelen aan de top op een harmonische wijze met elkaar verbindt. Vaak was hierin een invlieggat voor de Kerkuil aangebracht, die een welkome muizenvanger in de schuur was waar het opgeslagen graan op deze kleine zoogdieren grote aantrekkingskracht uitoefende.

We volgen de Skûlenboargerwei die overgaat in de Torenlaan , tot aan het bebouwde kom bord It Heechsân waarna we rechts de Achterweg inslaan.

De Achterweg begrenst hier de Essen van It Heechsân/Eastermar aan de westzijde.

Dit zandpad met naastliggend fietspad volgen en bij de driesprong met de Middelwei rechts aanhouden over de Achterwei door naar het dorp Eastermar. De Achterwei gaat vlak voor het dorp over in de Snakkerbuorren (rechts staat een til voor Huiszwaluwen) en we rijden langs de dorpshaven recht op eetgalerij ‘ De Zandloper ‘ (tevens verkoop van streekproducten) af en houden rechts aan, gaan met de bocht mee naar links en komen aan het einde van de weg bij een driesprong met de E.M Beimastrjitte. We staan hier in het centrum van het dorp met links het hotel/restaurant De Parel. We gaan op dit punt rechts.

We rijden nu de E.M. Beimastrjitte in met aan de rechter hand het Wâltsje. De eerste boerderij aan de linkerhand is er een van het Burgumermartype, ook wel Schouderstelp genoemd. Een boerderijtype dat typerend is voor deze streek en zich onderscheidt doordat er een dwars uitgebouwde zolder op het voorhuis van de Stelpboerderij is gebouwd. Deze werd als graanopslag gebruikt. Het Wâltsje is een bijzonder pittoresk grachtje dat aan de zuidzijde wordt begeleid door oude en grotendeels erg scheefgezakte lei- en knotlinden. De noordzijde is beplant met oude Perenbomen. Een publieke fruitvoorziening die men in deze streek weinig tegenkomt.

We volgen de weg (aan het einde bocht naar links) en houden rechts aan tot aan de Teye Tolstrjitte. Die steken we over, slaan rechtsaf en gaan over het fietspad richting de brug over de Lits.

De brug gaat hier over De Lits, een oud veenriviertje dat in de voormalige Drachtster Venen ontsprong en later ten behoeve van het transport van turf min of meer gekanaliseerd is.

We vervolgen onze tocht door een open weidelandschap dat tussen de beide grote meren, De Leien en de Burgumermar, ligt. We hebben de Burgumermar in de inleiding al ontmoet maar De Leien is een heel ander verhaal. Dit meer ontstond nadat het veen onder de waterspiegel werd weggebaggerd om er turf van te maken. De bedoeling was dat er voldoende stroken zouden blijven bestaan om verlanding van de uitgeveende petgaten weer mogelijk te maken. Hebzucht, geholpen door stormen en overstromingen zorgden er echter voor dat uiteindelijk een grote waterplas ontstond. Vroeger kon men te voet in een rechte lijn van Eastermar naar Opeinde lopen. Nu heeft men een vaartuig of schaatsen nodig om dezelfde route af te leggen.

We volgen dit fietspad door het open gebied tussen de Leyen en de Burgumermar tot aan de eerste afslag rechts. Dit is de Houwinksreed richting Klein Zwitserland. We nemen daarna de eerste afslag links, De Iestwei.

De Iestwei is een weg die over en langs de langgerekte Es van Sumar-Lânsbuorren loopt. Op de eerste boerderij aan de linkerhand zien we een mooi uilenbord met een paardje als windwijzer. Heel typisch is hier ook de kleinschalige kampjesstructuur aan de westkant van de boerderij. Deze kampjes werden vaak gebruikt voor jongvee, grootfruit en pluimvee. De Es biedt aan de rechterzijde een prachtig uitzicht en een mooi contrast met de laaggelegen gronden bij de Lytse Mar en de Burgumermar.

We volgen de Iestwei tot aan de kruising met de Greatte Buorren/De Koekoekswei. We steken op deze kruising recht over en fietsen over de Greatte Buorren ( naast de kerk staat café De Inloop) het dorp Sumar in. In het dorp houden we rechts aan op de plek waar de Greatte Buorren na de splitsing bij bij dorpscafé overgaat in de Knilles Wytseswei.

Nummer 5 aan de rechterzijde van de Knilles Wytseswei is een bijzonder mooie en gave boerderij van het Burgumermartype. Deze bezit bovendien hele fijne bouwkundige details en draagt als bekroning een heel mooi streekeigen uilenbord.

Rechtsaf gaan we het Mounepaed in.

Een klein eindje het Mounepaed op staat de korenmolen De Hoop uit het jaar 1867, die in 1993 volledig is gerestaureerd. Op de molen wordt nog gemalen en hij is elke zaterdag geopend van 9.00 tot 14.00 uur. Voorbij de molen loopt het straatje dood, maar ga toch even kijken naar de hele mooie kleinschalige perceeltjes die door meidoornheggen worden omzoomd. Een bijzonder praktische oplossing waar een houtwal of elzensingel te veel schaduw op zou leveren en in een tijd waarin prikkeldraad en elektrische afrasteringen nog niet bestonden.

We gaan terug naar de Knilles Wytseswei en vervolgen naar rechts de route.

We volgen de Knilles Wytsewei en steken recht over bij de Koekoekswei naar de Damsingel.

Meteen rechts staat het beeld voor Bintje, de bekende patat-aardappel en zijn kweker Kornelis Lieuwes de Vries. Dit beeld, dat door de Drachtster beeldhouwer Anne Woudwijk werd gemaakt, is beslist de moeite waard om eens wat beter te bekijken. Het verhaal van meester de Vries en zijn aardappels is dat evenzeer. De Vries zijn naam blijft altijd verbonden met het ‘Bintje’ maar hij kweekte in totaal wel zo’n 150 nieuwe aardappelrassen!

Tegenover het monument staat het oude café ‘De Koekoek’. De eigenaars, twee broers, werden vroeger wel de Koekoeksmannetjes genoemd. De meeste oude gebouwen aan deze kant van het dorp werden gesloopt om ruimte te bieden aan de industrie, maar dit schitterende pand werd gelukkig gespaard.

We volgen de Damsingel tot de driesprong en gaan linksaf. Meteen daarna meteen weer links aanhouden en over de Solcamastraat gaan we richting Van Harinxmaweg. We slaan rechtsaf en gaan over het P.M. Kanaal richting Burgum. Bij de verkeerslichten gaan we rechtsaf en nemen na 150 meter de afslag links de Lageweg

De Lageweg was hier in vroeger tijd de plaats waar de notabelen en de gefortuneerden en renteniers zich een woning met een lusthof lieten bouwen. Dit is nog altijd aan de aanwezige bouwwerken af te lezen. Ook de groene aankleding in de vorm van schitterende oude bomen is nog altijd een lust voor het oog. Tamme kastanje, Gewone esdoorn, Bruine beuk en Metasequoia staan hier onder meer te pronken. Wie kan ze allemaal onderscheiden?

De tweede afslag rechts (Markt) voert ons over de markt. We volgen de Markt links langs ‘De Pleats’.

‘De Pleats’ werd gebouwd in de jaren 70 van de 18de eeuw en is nog altijd een werkelijk schitterende boerderij met een bijzonder rijk uitgevoerd voorhuis. In 1966 kwam de boerderij in handen van de gemeente Tytsjerksteradiel die er een cultureel centrum van heeft gemaakt. Vanaf het jaar 1997 zwaaien Eelke en Geesje Duursma de scepter in ‘De Pleats’.

We gaan rechts de Schoolstraat in die we volgen tot aan de kruising met de Kwekersstrjitte. We steken recht over en vervolgen onze weg over de Schoolstraat, waaraan ook de Kruiskerk staat.

De Kruiskerk (De Krústsjerke) en de toren zijn in de 11e of 12e eeuw gebouwd en gewijd aan de heilige Martinus. De kerk maakte naar alle waarschijnlijkheid deel uit van het hier gevestigde Berchklooster dat van de 13de tot en met de 16de eeuw veel invloed in deze omgeving heeft uitgeoefend.

We vervolgen onze weg over de Schoolstraat, gaan rechtdoor bij de driesprong met de Kloosterlaan en slaan links de Nieuwstad in.

De Nijstêd (Nieuwstad) is naar alle waarschijnlijkheid een veenkoloniale nederzetting die een rol heeft gespeeld in de exploitatie van de hoogvenen ter plaatse van de Burgerheide, het hedendaagse Noardburgum. De Syl en de Nijstedser Feart zijn voor het transport van deze biomassa ongetwijfeld van groot belang geweest.

We volgen de Nieuwstad, die over gaat in de Noardermar , tot aan de Zomerweg en slaan rechtsaf.

Hier ligt rechts van de weg het kleinfruitbedrijf Simmerfruit. De Kraam bij de weg is in het plukseizoen open van 9.30 tot ca. 17.00 uur.

Na 250 meter op de Zomerweg gaan we linksaf de Bossingel in en volgen die tot aan de Rijksstraatweg. Daar slaan we opnieuw linksaf en volgen de weg tot 300 meter voorbij de rotonde. Daar slaan we linksaf de Dokter Ypeylaan in. Na 150 meter rechts aanhouden.

Aan onze rechterhand ligt de klompenmakerij annex klompenmuseum van de familie Scherjon. De klompen van Scherjon zijn zo’n beetje de Rolls Royces in hun soort. Zie: www.klompen-scherjon.nl

We volgen de Dokter Ypeylaan in rijden door tot aan de Zomerweg. We gaan hier rechts en nemen na ongeveer een kilometer de 4e afslag rechts, De Stateheide

We zijn terug op de voormalige Burgerheide. Ook hier is het weer opvallend hoe veel verspreide bebouwing deze streek bezit.

Aan het einde van De Stateheide slaan we linksaf, we volgen een stukje Rijksstraatweg en gaan bij de verkeerlichten rechts. We steken dus de Rijksstraatweg over en gaan meteen na het oversteken weer links en volgen de Rijksstraatweg tot aan de Langedyk en gaan hier rechts.

De kleine huisjes aan de Langedyk die je hier nog vindt verraden nog iets van een historie waarin rijkdom in deze contreien ver te zoeken was. Het landschap is hier nog kleinschalig en zou je daarom juist wel als rijk willen betitelen.

We volgen deze klinkerweg die overgaat in de Foksegatten en ’t Oare Ein tot aan het dorp Feanwâldsterwal. We fietsen over de brug rechts het dorp in over De Wâl langs het water en het café met botenverhuur met de bijzondere naam ’t Dûke-Lûk.

In het dorp Feanwâldsterwâl is de hele zuidzijde van het dorp slechts via bruggen en bruggetjes te bereiken. Het water vormt hier weer de grens tussen de gemeenten Tytsjerksteradiel aan de rechterkant en Dantumadiel aan de linkerkant. Het dorp is een veenkolonie met een hele eigen en rustieke sfeer als gevolg van de uitdrukkelijke aanwezigheid van de vaart door het dorp.

We fietsen door het dorp tot aan het einde van de weg en bij de verkeerslichten steken we de weg over en slaan links af en fietsen over de parallelweg langs de Súderwei richting het NS station.

Deze route is samengesteld door Landschapsbeheer Friesland.

Bijzonderheden

De route gaat met een uitstapje naar het noorden rond de Burgumermar. Een meer dat in een van de ijstijden, het Elsterien, gevormd is als onderdeel van een rivierdal. Heel opvallend is dat geïsoleerd rond dit meer de noordelijkste Esdorpen van ons land liggen. Dit zijn met de klok en met de route mee gezien Jistrum, Heechsân, Sumar Lânsbuorren en Noardermar. De laatste drie zijn tegenwoordig onderdeel van de dorpen Eastermar, Sumar en Burgum. Alle vier dorpen bezitten hooggelegen Essen met een onregelmatige blokverkaveling en voormalige Heiden, Finnen (koeweiden) en Mieden (hooilanden). De route gaat verder door en langs voormalige heidedorpen en veenkoloniën. Bomen en struiken met daarbij vaak veel Bramen zijn tijdens deze fietstocht dikwijls onze vaste begeleiders.

In het Noordoosten van de provincie Fryslan ligt de Noardlike Fryske Wâlden, een uitgestrekt coulisse(kamertjes) landschap met vele smalle beplantingen; de dykswâlen en elzensingels. In die duizenden kilometers wallen en singels langs percelen en paden groeien al sinds jaar en dag een massa braamstruiken, waaraan vanaf half augustus en in de eerste helft van september veel bramen afrijpen; glanzende zwarte vruchten die bijzonder lekker smaken en waar je met weinig inspanning jam, siroop en nog veel meer lekkers van kunt maken.

Bramen waren en zijn nog steeds een belangrijke bron van vitamine C. De planten waren vroeger dusdanig van belang dat ze werden meegenomen en verhandeld door reizigers. Waarom zult u zeggen? Bramen komen immers overal voor.

‘Niets is wat het lijkt’ geldt ook hier. Er zijn erg veel bramensoorten en lang niet al die soorten leveren lekkere bramen. Sommige zijn zelfs ronduit zuur. Gelukkig zijn er ook bramen met hoge suikerpercentages, tot maar liefst 16 %, en die smaken erg lekker.

_________________________________________________________

Winkels

Molen De Hoop Mounepad 1 Sumar
www.dehoop.it-works.nl

Openingstijden:
elke zaterdag van 9.00 - 14.00 uur

Simmerfruit Zomerweg 94 Noardburgum
www.simmerfruit.nl

Openingstijden:

In de zomermaanden is de kraam bij de weg open
van 9.30 - ca. 17.00 uur.


Let op! Pluk en verzamel met respect, liefde en gezond verstand. Niet langs drukke wegen en plekken waar met bestrijdingsmiddelen wordt gespoten. Respecteer andermans eigendommen, volg aanwijzingen van de grondeigenaar of boswachter op en pluk met mate: alleen voor eigen gebruik en dus niet voor commerciële doeleinden. Laat altijd wat staan, hangen of groeien voor mensen en dieren die na jou komen. Gebruik een goed geïllustreerde flora of raadpleeg het internet als je planten en paddenstoelen nog moet leren kennen. Bij twijfel over de planten, bessen en paddenstoelen: laten staan!

De inhoud van de routebeschrijving en de bijbehorende recepten vallen geheel onder de verantwoordelijkheid van de samensteller van deze route.
 
print route print route